Jakob: een gelovig man

Bij mijn vorige artikel over de betekenis van de naam Jakob, schreef ik al dat ik tijdens mijn opdrachten voor het vak Exegese Oude Testament een aantal verrassende zaken had gevonden over de tekst Genesis 25:19-34. In deze tekst, maar ook in andere teksten in het Oude Testament, komt duidelijk naar voren dat God kiest voor Jakob en niet voor Esau. In Maleachi 1:2 staat zelfs: Toch heb Ik Jakob liefgehad en Esau gehaat. Je vraagt je af: waarom? Is dat niet heel oneerlijk tegenover Esau, Esau lijkt helemaal geen kans te hebben! Maar dat is maar de vraag. Uit het tekstgedeelte in Genesis 25 blijkt namelijk dat Jakob een gelovig man is, gericht op God, terwijl Esau daar niets van wilt weten. Hoe dat zit wil ik hieronder duidelijk proberen te maken.

Als Jakob wordt beschreven dan worden er eigenlijk maar twee dingen over hem gezegd, namelijk dat hij oprecht is en in tenten woont.

Genesis 25:27: וְיַעֲקֹב֙ אִ֣ישׁ תָּ֔ם יֹשֵׁ֖ב אֹהָלִֽים

Eigen vertaling: Jakob was een oprecht man, wonende in tenten.

Om te laten zien dat Jakob een gelovige man was en zijn leven toewijdde aan God, wil ik eerst kijken naar het woordje תָּ֔ם  (Uitspraak: Taam), in de vertaling hierboven heb ik dit woord vertaald met oprecht.

In het hele Oude Testament zijn maar drie mensen die worden omschreven met dit woord, zij worden oprecht genoemd: Abraham (Genesis 17:1), Job (Job 1:1) en Jakob. Bij Abraham en Job komt duidelijk naar voren dat zij in nauw contact staan met God, zo zegt God tegen Abraham om voor zijn aangezicht te wandelen (Gen 17:1) en wordt er over Job gezegd dat hij godvrezend is (Job 1:1).

Meer algemeen wordt het woordתָּ֔ם  gebruikt in onder andere Psalm 37:37:

Let op de vrome en zie naar de oprechte, want het einde van die man zal vrede zijn.

Er zijn nog veel meer voorbeelden van het gebruik van dit woord, maar om het geheel overzichtelijk te houden, laat ik het hierbij. Tegenwoordig vertalen vertalers het woordתָּ֔ם  vaak met rustig of mild [1]. Maar het is belangrijk om te begrijpen dat het woord een betekenis in zich draagt van perfect zijn en onschuldig zijn [2]. Als dit woord wordt gebruikt, dan gaat het altijd over mensen die met God leven. Op het eerste gezicht lijkt dat in Genesis 25:19-34 niet het geval te zijn. Er is überhaupt nauwelijks contact tussen God en de mensen in het verhaal, alleen Rebekka heeft contact met God in vers 23, maar waarschijnlijk spreekt God hier via een orakel en niet direct tot Rebekka. God lijkt dus nogal afwezig te zijn in het leven van Isaak, Rebekka, Esau en Jakob. Het woordjeתָּ֔ם  lijkt dan ook niet echt op de juiste plaats te staan, want waaruit blijkt nu dat Jakob met God leeft?

Zoals ik al zei, wordt er nog iets over Jakob gezegd, namelijk dat hij in tenten woont. Ten eerste wil ik er even op wijzen dat in tenten wonen natuurlijk normale praktijk was in de tijd van het Oude Testament. Er zijn genoeg voorbeelden van mensen die in tenten woonden, gelovige mensen en ongelovige mensen. Wonen in tenten heeft dus niet altijd een diepere betekenis, maar in het geval van Jakob lijkt er toch iets meer aan de hand te zijn. De Joodse Rabbijnen merken dit ook op, zij schrijven in Sifre Deuteronomium 336:

… the righteous Jacob, who observed the entire Torah, as it is said: ‘And Jacob was a perfect man, dwelling in tents’.‘[3]

Dat Jakob God volgt, door de Torah te onderhouden, blijkt volgens de Rabbijnen uit het feit dat Jakob in tenten woonde.

In veel andere teksten wordt het woord tent ook gebruikt om de nabijheid van God te beschrijven, hieronder heb ik hier een aantal voorbeelden van, maar er zijn er meer:

Hosea 12:10 (HSV): Maar ik ben de HEERE, uw God, sinds het land Egypte. Ik zal u weer in tenten doen wonen zoals in de dagen van de samenkomst.

Psalm 61:5 (HSV): Ik zal in alle eeuwigheid in Uw tent verblijven, mijn toevlucht zoeken in de schuilplaats onder Uw vleugels.

Spreuken 14:11 (HSV): Het huis van de goddelozen zal weggevaagd worden, maar de tent van de oprechten zal in bloei staan.

Vooral de tekst in Spreuken is opvallend omdat het huis van de goddeloze tegenover de tent van de oprechte wordt geplaatst. Blijkbaar is het woord tent hier meer dan dat ding wat je meeneemt als je gaat kamperen.

In het Nieuwe Testament wordt het beeld van een tent in combinatie met Jakob ook gebruikt, ook weer om aan te geven dat hij een gelovig man was. Dit staat in Hebreeën 11:9-10 (HSV):

Door het geloof is hij (Abraham) een inwoner geweest in het land van de belofte als in een vreemd land en heeft hij in tenten gewoond, met Izak en Jakob, die medeerfgenamen waren van dezelfde belofte. Want hij verwachtte de stad die fundamenten heeft, waarvan God de Bouwer en Ontwerper is.

Jakob verwachtte de stad die fundamenten heeft, waarvan God de bouwer is. Deze verwachting wordt verbeeld door te zeggen dat hij in tenten woonde. Wederom is het woord tenten hier gebruikt om meer aan te geven dan doeken, stokken en haringen, het duidt op verwachting, geloof.

Als laatste wil ik nog even naar het woord tenten in het Hebreeuws kijken: אהלים (Uitspraak: Ohaliem). Veel uitleggers van de Bijbel zijn er verbaasd over dat er gebruik wordt gemaakt van een meervoud: tenten [4]. Velen hebben geprobeerd om de betekenis van deze meervoud te achterhalen, zij verwachten allemaal een enkelvoud in de tekst. Er lijkt dus iets met dit woord aan de hand te zijn, iets ongewoons [5].

De schrijvers van het Oude Testament houden er van om te spelen met woorden en letters. Soms draaien zij letters in woorden om, om een diepere betekenis aan te geven, zoals al eerder naar voren kwam bij de betekenis van de naam Jakob. Het woord voor tenten en het gebruik van een meervoud, terwijl een enkelvoud verwacht zou worden, is mogelijk een voorbeeld van zo’n woordspel.

Zoals gezegd is het woord tenten in het Hebreeuws אהלים (Uitspraak: Ohaliem). Neem de ה en de ל en draai deze om, dan ontstaat het woord אלהים en dat is een woord wat je waarschijnlijk al kent, je spreekt het namelijk uit als Elohiem, oftewel: God. Met andere woorden: Jakob woont niet simpelweg in tenten, Jakob woont in God! Hij leeft met God, hij wandelt met God, net zoals Abraham en Job!

Nu denk je misschien: ‘Dit is wel een beetje raar, in het Nederlands ga ik toch ook geen letters in woorden omdraaien om een diepere betekenis te zoeken?’ Dat klopt, in het Nederlands doen we dat inderdaad niet. Maar ik kan je verzekeren dat het in het Hebreeuws de gewoonste zaak van de wereld is, het Oude Testament staat vol met dit soort woordspellen. Wat ik hierboven deed is voor Joden helemaal niet gek, het is zelfs heel normaal!

In het begin stelde ik de vraag, waarom kiest God voor Jakob en niet voor Esau? In Genesis 25:19-34 wordt Esau weergegeven als een hard persoon. Hij is van top tot teen rossig behaard, er wordt zelfs gezegd dat hij eruit ziet als een kleed van haren. Bovendien is Esau een man van het veld, hij jaagt. Kort gezegd: Esau is ruig en hecht geen waarde aan God, in de tekst komt duidelijk naar voren dat hij gericht is op de korte termijn. Daartegenover staat Jakob, die samen met God probeert te leven. Dat betekent niet dat alles goed gaat in zijn leven, hij blijft een mens, maar hij leeft met God en daarom kiest God voor hem en niet voor zijn oudere broer.

 

[1] V. P. Hamilton, The Book of Genesis, Chapters 18-50. (Grand Rapids: William Eerdmans Publishing Company, 1995), p 180.

[2] R. Alter, Genesis Translation and Commentary. (New York: W.W. Norton & Company, 1996), p 128.

&

M. Sicker, The Ordeals of Isaac and Jacob. (New York: iUniverse, Inc., 2007), p 24.

[3] J. L. Kugel, Tradtitions of the Bible: A guide to the Bible as it was at the start of the Common Era. (London: Harvard University Press, 1998), p 354.

[4] J. L. Kugel, Tradtitions of the Bible: A guide to the Bible as it was at the start of the Common Era. (London: Harvard University Press, 1998), p 354.

[5] M. Sicker, The Ordeals of Isaac and Jacob. (New York: iUniverse, Inc., 2007), p 24.

 

 

Advertisements

One thought on “Jakob: een gelovig man”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s