De betekenis van de naam Jakob

Voor het vak Exegese Oude Testament heb ik een aantal opdrachten moeten maken met als onderwerp Genesis 25:19-34. In dit tekstgedeelte wordt de geboorte beschreven van Jakob en Esau en direct is de spanning tussen de twee broers merkbaar. Door de opdrachten die ik moest maken, ben ik op een aantal verrassingen gestuit, één daarvan is de betekenis van de naam Jakob.

Voordat je verder leest, is het misschien leuk om aan mensen om je heen te vragen wat volgens hen de betekenis is van de naam Jakob. Dat heb ik ook in mijn omgeving gedaan en de antwoorden kwamen op ongeveer hetzelfde neer, de mensen antwoordden: Jakob betekent bedrieger, oplichter of hielenlichter. En eerlijk gezegd, dat idee had ik zelf ook, totdat ik het ging onderzoeken voor mijn opdrachten.

De naam Jakob wordt in het Hebreeuws als volgt geschreven: יַעֲקֹ֑ב  (Uitspraak: Ya’aqov). Op het moment dat Jakob wordt geboren, wordt er het volgende over hem gezegd: Toen daarna zijn broer tevoorschijn kwam, hield die Esau bij de hiel beet; hij werd Jakob genoemd. 

Het woord hiel is in het Hebreeuws בַּעֲקֵ֣ב (Uitspraak: Ba’aqeev), als je goed kijkt naar de naam van Jakob in het Hebreeuws dan kun je, zelfs als je niets weet van Hebreeuws, al een overeenkomst zien tussen het woord voor hiel en de naam Jakob. Dus in eerste instantie lijkt de betekenis van de naam Jakob dicht bij het woordje voor hiel te liggen in het Hebreeuws. De betekenis hielenlichter lijkt dan op zijn plaats.

Toch klopt dit niet helemaal. De naam Jakob is namelijk zeer waarschijnlijk een afkorting van de naam Yaqob-el en die naam heeft een veel diepere betekenis. Zoals je misschien weet, verwijst het woord el altijd naar God of goden. De naam Yaqob-el betekent dan ook zoiets als: God zal beschermen of Moge God beschermen [1]. Buiten de Bijbel is de naam Yaqub-alel een veelvoorkomende naam, bijvoorbeeld bij de heersers van de Hyksos dynastie in Egypte. In Palestina werd een plaats Yaqob-el genoemd door Farao Thutmosis III en ook komt de naam veel voor in Mesopotamië. De betekenis van de naam komt, ook in deze landen, dan altijd neer op: God zal beschermenMoge God beschermen of God heeft beschermd [2].

Zoals gezegd denken veel mensen dat de naam Jakob bedrieger of hielenlichter betekent. Ook veel dominees geven in preken aan dat dit de betekenis is van de naam Jakob, hoe komt dat eigenlijk?

Bedrieger is de betekenis die Esau geeft aan de naam Jakob. Dit doet hij door gebruik van een woordspel in het Hebreeuws. Esau zegt in Genesis 27:36: ‘Niet voor niets heet hij Jakob: hij heeft me nu al twee keer beetgenomen.’  Esau zegt dit nadat Jakob naar hun vader is gegaan en met een list de zegen heeft gekregen, waar Esau, als oudste, recht op had. Het woord dat in dit vers is vertaald met beetgenomen komt van het Hebreeuwse werkwoord עָקַב (Uitspraak: aqav) en je ziet waarschijnlijk wel dat dit dicht bij Jakob zijn naam ligt. Maar het is dus van belang om te begrijpen dat het hier om een spel gaat tussen de naam Jakob en het woord bedriegen. Dit soort woordspellen zijn in het Oude Testament heel gewoon. Bedrieger of hielenlichter is dus niet de échte betekenis van de naam Jakob. Op de één of andere manier nemen veel mensen dit over, maar dat is dus onterecht.

De naam Jakob betekent niet bedrieger of hielenlichter, maar: God zal beschermen of Moge God beschermen. Een veel mooiere betekenis en waarschijnlijk een hele opluchting als je zelf Jakob heet.

 

[1] J. P. Fokkelman, Narrative Art in Genesis: Specimens of Stylistic and Structural Analysis (Eugene: Wipf & Stock Publishers, 2004), p 91.

[2] V. P. Hamilton, The book of Genesis, Chapters 18-50 (Grand Rapids: William Eerdmans Publishing Company, 1995), p 178-179.

 

 

 

 

2 thoughts on “De betekenis van de naam Jakob”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s